Đây là một điều luôn thu hút tôi về thị trường tài chính toàn cầu: khi nghe nói về các quốc gia giàu có nhất, chúng ta thường nghĩ ngay đến Hoa Kỳ vì nền kinh tế tổng thể khổng lồ của họ. Nhưng thực tế lại phức tạp hơn nhiều. Nếu xem theo GDP bình quân đầu người, bạn sẽ phát hiện ra rằng quốc gia giàu nhất thế giới không hề là Mỹ.

Luxembourg đứng đầu bảng xếp hạng này với con số ấn tượng — gần 155 nghìn đô la mỗi người. Thật điên rồ nếu bạn nghĩ rằng cho đến thế kỷ XIX, quốc gia này chủ yếu là nông thôn. Sự chuyển đổi này diễn ra nhờ vào một ngành tài chính và ngân hàng phát triển vượt bậc, một môi trường thuận lợi cho kinh doanh và danh tiếng về sự kín đáo tài chính đã thu hút vốn từ khắp nơi trên thế giới. Du lịch, logistics, dịch vụ ngân hàng — tất cả góp phần giữ cho quốc gia này đứng đầu danh sách các quốc gia giàu nhất thế giới.

Nhưng không chỉ là về ngân hàng. Tôi nhận thấy các quốc gia đứng đầu đều có những đặc điểm chung: chính phủ ổn định, lực lượng lao động có trình độ cao, chính sách thuế thông minh. Singapore là quốc gia giàu thứ hai thế giới theo GDP bình quân đầu người, với 153 nghìn đô la, và cảng container của họ đứng thứ hai sau Thượng Hải. Trong vài thập kỷ, họ đã biến mình từ một nền kinh tế đang phát triển thành trung tâm toàn cầu. Tham nhũng gần như không tồn tại, quản trị xuất sắc, thuế thấp.

Sau đó là các quốc gia khai thác dầu mỏ. Qatar, Na Uy, Brunei — đều tận dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên khổng lồ để xây dựng sự giàu có. Qatar với trữ lượng khí tự nhiên, Na Uy từng là quốc gia nghèo nhất Scandinavia cho đến khi phát hiện dầu mỏ vào thế kỷ XX. Guyana rất thú vị vì là người mới nổi — việc phát hiện các mỏ ngoài khơi vào năm 2015 đã hoàn toàn thay đổi quỹ đạo kinh tế của họ.

Macao SAR thật hấp dẫn — 140 nghìn đô la mỗi người, chủ yếu dựa vào cờ bạc và du lịch. Đây là khu vực đầu tiên của Trung Quốc cung cấp 15 năm học miễn phí. Trong khi đó, Ireland đã chọn một con đường hoàn toàn khác: sau nhiều thập kỷ trì trệ do chính sách bảo hộ, họ đã mở cửa nền kinh tế, gia nhập EU, thu hút đầu tư nước ngoài bằng thuế thấp. Hiện tại, Ireland là quốc gia giàu thứ tư thế giới theo GDP bình quân đầu người.

Thụy Sĩ vẫn là một cường quốc với 98 nghìn đô la mỗi người — đồng hồ xa xỉ, các tập đoàn đa quốc gia như Nestlé, đổi mới liên tục (xếp hạng số 1 trong Chỉ số Đổi mới Toàn cầu từ năm 2015). Brunei, Guyana, tất cả đều theo các mô hình khác nhau nhưng đều hiệu quả.

Và đây là phần bất ngờ cuối cùng: Hoa Kỳ, nền kinh tế lớn nhất thế giới, xếp thứ mười với 89 nghìn đô la mỗi người. Họ có Wall Street, Nasdaq, đồng đô la như đồng tiền dự trữ toàn cầu, chi 3,4% GDP cho nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, họ cũng có một trong những bất bình đẳng thu nhập cao nhất trong các nước phát triển và nợ quốc gia đã vượt quá 36 nghìn tỷ đô la — chiếm 125% GDP của họ.

Điều khiến tôi ấn tượng là: quốc gia giàu nhất thế giới theo GDP bình quân đầu người không phải là quốc gia có nền kinh tế lớn nhất. Quy mô không đồng nghĩa với sự giàu có bình quân đầu người. Ổn định, đa dạng hóa kinh tế, quản trị, đầu tư vào vốn con người — đó mới là những yếu tố thực sự quyết định. GDP bình quân đầu người phản ánh thu nhập trung bình mỗi người, nhưng lại che giấu sự bất bình đẳng. Các quốc gia như Luxembourg và Singapore đã tìm ra cách phân phối của cải một cách cân đối hơn so với Hoa Kỳ, ít nhất là theo các số trung bình thống kê.