Vừa rồi mình tìm được một câu hỏi hay: tại sao các quốc gia không tự in tiền mà phải vay tiền từ các nước khác? Nghe có vẻ kỳ lạ nhưng thực tế lại khác hoàn toàn.

Đầu tiên, hãy tưởng tượng thế giới như một ngôi làng. Mỹ chuyên sản xuất công nghệ quốc phòng, Nga làm công cụ, Trung Quốc may quần áo, Đức chế tạo ô tô, Pháp sản xuất nước hoa, còn Việt Nam trồng lúa gạo. Mỗi gia đình muốn sống tốt, họ phải mua đồ từ gia đình khác - đó gọi là nhập khẩu.

Vấn đề là dùng gì để thanh toán? Ban đầu là vàng, nhưng vàng nặng quá, khó chia nhỏ. Thì Mỹ - người giàu nhất, khỏe nhất, quyền lực nhất trong làng - đứng ra tuyên bố: từ nay hãy dùng đô la Mỹ do tôi in, tất cả đều được bảo đảm bằng vàng. Mọi người tin tưởng nên đồng ý. Từ đó, toàn bộ thương mại quốc tế đều dùng đô la.

Bây giờ câu hỏi đặt ra: các quốc gia có được tự in tiền không? Lý thuyết thì có, nhưng thực tế thì không. Vì khi bạn muốn mua hàng từ nước ngoài, người bán sẽ không chấp nhận tiền tự in của bạn - họ chỉ chấp nhận đô la. Nên nếu không có đô la trong túi, bạn phải vay hoặc mua chịu.

Quốc gia nào có nhiều hàng xuất khẩu sẽ kiếm được nhiều đô la. Người lao động ở nước ngoài gửi tiền về cũng là nguồn ngoại hối. Số đô la mà một quốc gia đang có gọi là dự trữ ngoại hối - chỉ số này rất quan trọng, nó quyết định khả năng ứng phó với khủng hoảng kinh tế. Trung Quốc hiện có dự trữ cao nhất 3,5 nghìn tỉ đô la, Nhật Bản 1,4 nghìn tỉ, Thụy Sĩ 1 nghìn tỉ.

Mỗi quốc gia đều có quyền in tiền, nhưng quyền này thuộc về ngân hàng trung ương - cơ quan có quyền lực này. Hầu hết được chính phủ kiểm soát, nhưng có ngoại lệ. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chẳng hạn, chính phủ Mỹ không thể kiểm soát nó hoàn toàn.

Nhưng in tiền quá nhiều có hậu quả gì? Hãy nhìn vào trường hợp Zimbabwe. Vào những năm 1980, Zimbabwe là một quốc gia công nghiệp hóa, giàu có, nhiều tòa nhà cao tầng, các nước Đông Nam Á phải ngước nhìn. Nhưng từ cuối năm 1997, các cựu chiến binh biểu tình đòi trợ cấp, Mugabe - người có bằng thạc sĩ luật - quyết định giải quyết bằng cách in tiền.

Kết quả? Càng in tiền, giá cả càng tăng. Người dân dùng tiền sáng mua được ô tô, chiều thì chỉ mua được quần lót. Năm 1980, 1 đô la Mỹ đổi được 0,678 đô la Zimbabwe. Năm 1997 là 10 đô la. Năm 2002 là 1.000 đô la. Năm 2006 là 500.000 đô la. Đến năm 2008, lạm phát lên tới 220.000%. Con số này lớn đến mức không thể tính toán.

Mọi người phải kéo xe bò chở tiền để mua một ổ bánh mì. Đó là hậu quả của việc in tiền bừa bãi.

Tại sao Mỹ lại có thể in tiền nhiều hơn các nước khác? Bởi vì đô la được sử dụng trên toàn cầu, nên hậu quả sẽ được thế giới gánh chịu. Mỹ in tiền, phân phát qua chi tiêu quốc phòng, chi tiêu công, rồi các công ty Mỹ mua sắm toàn cầu bằng đô la mới in. Các nước khác nhận được đô la này rồi tiêu vào các giao dịch khác, tạo thành dòng chảy đô la. Đó gọi là chính sách nới lỏng định lượng - một cách tinh vi để in tiền mà không gây lạm phát quá mức.

Nhưng Mỹ cũng không thể in vô giới hạn. Nếu in quá nhiều, đô la sẽ mất giá nhanh, gây lạm phát toàn cầu, thậm chí Mỹ cũng sẽ gặp rắc rối. Nên Mỹ chỉ in trong biên độ mà lạm phát thế giới chấp nhận được.

Tất cả các quốc gia có được tự in tiền không? Có, nhưng tiền họ in ra sẽ không được công nhận trên thị trường quốc tế. Chỉ có đô la - tiền tệ quốc tế mạnh nhất - mới được chấp nhận khắp nơi. Vì vậy, thay vì in tiền vô dụng, các quốc gia lựa chọn vay đô la để duy trì hoạt động kinh tế bình thường.