Mình vừa để ý thấy một điều khá thú vị về thị trường năng lượng. Trong khi mọi người đều tập trung vào các nguồn năng lượng tái tạo, thì coal (than đá) vẫn đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu. Nhất là ở các nước mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia.

Coal là gì thực ra? Nói đơn giản, nó là một loại khoáng sản được hình thành từ các tàn tích thực vật cách đây hàng triệu năm, chứa lượng lớn carbon dễ cháy. Loại hàng hóa năng lượng này cung cấp khoảng 25% năng lượng cơ bản trên toàn cầu và là nguồn chính cho các nhà máy điện. Tại Mỹ, khoảng 92% than được tiêu thụ dùng cho ngành điện.

Thực tế thị trường khá thú vị. Trung Quốc là nhà sản xuất lớn nhất với sản lượng gấp 5 lần Ấn Độ (xếp thứ hai). Ngoài ra còn Indonesia, Mỹ, Úc cũng là những nhà sản xuất chủ lực. Nhưng nếu nói về trữ lượng, Mỹ lại dẫn đầu với khoảng 219 tỷ tấn, tiếp theo là Trung Quốc với 135 tỷ tấn. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc vào coal của các nền kinh tế khác nhau.

Giá than đá trong những năm gần đây đã trải qua những biến động khá mạnh. Khi xảy ra xung đột địa chính trị ở Châu Âu, giá coal tăng vọt tới 441 USD/tấn, tăng 240% chỉ trong vòng 9 tháng. Thế nhưng từ đầu năm 2023 trở đi, giá lại giảm hơn 50% do nhu cầu thấp và nguồn cung dư thừa. Mặc dù vậy, mặt bằng giá vẫn cao hơn so với giai đoạn 2017-2021.

Coal là gì mà lại có sức ảnh hưởng lớn đến thị trường? Câu trả lời nằm ở các yếu tố cơ bản. Nhu cầu tại các thị trường mới nổi, đặc biệt Trung Quốc, là động lực chính. Khi nền kinh tế phát triển nhanh, họ cần nhiên liệu rẻ để thúc đẩy công nghiệp hóa. Ngoài ra, các sự kiện địa chính trị, chính sách môi trường, thậm chí cả thời tiết cũng ảnh hưởng trực tiếp.

Nhìn vào triển vọng dài hạn, coal sẽ dần bị thay thế bởi các nguồn năng lượng sạch hơn. Theo dự báo, lượng than được giao dịch sẽ giảm tới 60% vào năm 2050. Nhưng trong ngắn hạn, coal vẫn không thể thay thế được do chi phí chuyển đổi quá lớn và nhu cầu từ các nước đang phát triển vẫn rất cao.

Coal là gì trong bối cảnh giao dịch hàng hóa? Nó là một công cụ đầu tư với độ biến động cao. Các nhà đầu tư có thể tham gia thông qua hợp đồng tương lai (như ICE Newcastle Coal), CFD, cổ phiếu các công ty khai thác, hoặc các quỹ ETF chuyên biệt. Hợp đồng tương lai coal trên sàn ICE có quy mô 1.000 tấn/hợp đồng, giao dịch toàn thời gian.

Khi giao dịch loại hàng hóa này, cần chú ý mạnh đến các chỉ số kinh tế của Trung Quốc (PMI, đầu tư tài sản cố định), các chính sách môi trường, và rủi ro địa chính trị. Thị trường coal đang ở giai đoạn giằng co, cần một động lực mạnh mẽ từ cơ bản để hình thành xu hướng mới. Dự báo cho năm tới, nhu cầu coal toàn cầu sẽ tương đối ổn định, có thể giảm nhẹ khoảng 0,1%, trong khi nguồn cung vẫn được đảm bảo từ các nhà sản xuất lớn.

Quản lý rủi ro là điều thiết yếu. Coal là hàng hóa biến động cao, chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khó lường. Nên đa dạng hóa danh mục, kết hợp với các tài sản năng lượng khác hoặc năng lượng tái tạo để giảm thiểu rủi ro. Tóm lại, dù coal dần mất đi vị trí thống trị, nhưng trong vài năm tới, nó vẫn là một phần quan trọng của thị trường năng lượng toàn cầu và cơ hội giao dịch không nhỏ cho những ai hiểu rõ động lực thị trường.