Mình vừa nhận ra rằng rất nhiều bạn mới vào thị trường chưa hiểu rõ về lệnh long là gì và lệnh short hoạt động thế nào. Hôm nay mình muốn chia sẻ lại kinh nghiệm của mình sau mấy năm giao dịch.

Cơ bản nhất, lệnh long là gì? Nó chính là khi bạn mở vị thế mua, dự đoán giá tài sản sẽ tăng. Bạn mua ở giá thấp và kỳ vọng bán lại ở giá cao hơn để ăn chênh lệch. Ngược lại, lệnh short là bạn mở vị thế bán khi dự đoán giá sẽ giảm. Bạn mượn tài sản từ sàn để bán ở giá cao hiện tại, rồi mua lại ở giá thấp hơn trong tương lai để trả lại và giữ phần lời.

Nhưng đây là chỗ mà hầu hết trader mới hay nhầm lẫn. Sức mạnh thực sự của lệnh long và short nằm ở đòn bẩy tài chính (margin). Khi mở lệnh, bạn không cần có đủ 100% số tiền. Ví dụ, nếu bạn có 1.000 USD và sử dụng đòn bẩy 1:10, bạn có thể mở lệnh trị giá 10.000 USD. Nếu giá đi đúng hướng 10%, bạn lời 1.000 USD (nhân đôi tài khoản). Nhưng nếu giá đi ngược 10%, bạn mất sạch toàn bộ ký quỹ ban đầu.

Đó là lý do tại sao mình luôn cảnh báo bạn về hai rủi ro lớn. Thứ nhất là margin call và liquidation. Khi lỗ vượt quá số tiền ký quỹ duy trì, sàn sẽ gửi cảnh báo. Nếu bạn không nạp thêm tiền, hệ thống sẽ tự động đóng lệnh. Tài khoản bạn sẽ về 0.

Thứ hai, mình cảnh báo đặc biệt về short squeeze - nỗi ác mộng của những ai mở lệnh short. Trong khi lệnh long chỉ có tối đa 100% lỗ (khi giá về 0), thì lệnh short có rủi ro lỗ vô cực vì giá có thể tăng không giới hạn. Short squeeze xảy ra khi tài sản bất ngờ tăng giá mạnh, buộc những người short phải ồ ạt mua lại để cắt lỗ. Sự mua cắt lỗ này lại đẩy giá tăng khủng khiếp hơn. Sự kiện GameStop năm 2021 là ví dụ kinh điển - nó quét sạch hàng tỷ USD từ các quỹ đầu cơ.

Mình thường sử dụng lệnh long là gì trong bối cảnh nào? Khi thị trường có tin tức tích cực, kinh tế vĩ mô tốt (lạm phát thấp, GDP cao, việc làm tăng). Mình cũng dùng các chỉ báo kỹ thuật như MACD, RSI, Ichimoku để xác nhận xu hướng tăng giá. Tương tự với lệnh short khi thị trường tiêu cực hoặc đang trong xu hướng giảm.

Có một chiến lược mình thích gọi là hedging - phòng vệ rủi ro. Giả sử bạn nắm giữ dài hạn 1000 cổ phiếu Apple và tin vào công ty, nhưng ngắn hạn thị trường hoảng loạn. Thay vì bán tháo, bạn có thể mở lệnh short trên S&P 500 hoặc chính Apple. Lợi nhuận từ lệnh short sẽ bù đắp cho phần suy giảm danh mục cơ sở.

So sánh nhanh giữa hai lệnh này: Lệnh long giúp bạn kiếm lời khi giá tăng và có thể sở hữu sản phẩm (nhận cổ tức nếu là cổ phiếu). Nhưng bạn sẽ lỗ khi giá giảm. Lệnh short giúp kiếm lời khi giá giảm, đặc biệt khi xu hướng giảm kéo dài. Tuy nhiên, bạn lỗ khi giá tăng, và rủi ro có thể vô cực.

Một câu hỏi hay gặp là có nên sử dụng lệnh long và short cùng lúc không. Mình khuyến cáo không nên với cùng một sản phẩm tại cùng một thời điểm - điều đó chỉ khiến bạn mất phí giao dịch mà không kiếm được lợi nhuận. Nhưng bạn có thể sử dụng cùng lúc trên các thị trường khác nhau. Ví dụ, khi USD mạnh lên, bạn short EUR/USD nhưng long USD/JPY.

Một điều nữa mình muốn nhấn mạnh là giao dịch crypto với lệnh long/short khác chứng khoán. Thị trường crypto hoạt động 24/7 với biên độ dao động cực lớn, đòn bẩy cao (lên tới 1:100). Rủi ro cháy lệnh diễn ra nhanh và khốc liệt hơn nhiều. Khi bạn giữ lệnh qua đêm, bạn sẽ chịu phí overnight (swap/funding rate) - khoản phí này sẽ bào mòn lợi nhuận nếu bạn giao dịch dài hạn.

Tóm lại, hiểu rõ lệnh long là gì, cách nó hoạt động, và quản trị rủi ro là chìa khóa để sống sót trong thị trường. Đừng bao giờ quên rằng leverage là con dao hai lưỡi - nó có thể nhân đôi tài khoản nhưng cũng có thể xóa sạch nó. Luôn đặt stop loss, quản trị vốn kỹ lưỡng, và không bao giờ giao dịch với tiền mà bạn không thể mất.