Tôi đang phân tích dữ liệu mới nhất về kinh tế toàn cầu và nhận ra điều gì đó không thể thoát khỏi đầu: các nền kinh tế có GDP thấp nhất thế giới vẫn tập trung ở cùng những nơi đó. Đã nhiều năm rồi chúng ta thấy Nam Sudan, Burundi và Cộng hòa Trung Phi đứng đầu danh sách không mấy tích cực này, và tình hình không thay đổi nhiều.

Cách chúng ta đo lường đói nghèo là qua GDP bình quân đầu người điều chỉnh theo sức mua. Cơ bản, bạn lấy toàn bộ của cải do một quốc gia tạo ra và chia cho số dân, xem xét giá trị thực của số tiền đó trong chi phí sinh hoạt địa phương. Không hoàn hảo — không phản ánh được bất bình đẳng xã hội hay chất lượng dịch vụ công — nhưng là một trong những chỉ số tốt nhất để so sánh tiêu chuẩn sống giữa các quốc gia.

Các số liệu năm 2025 cho thấy điều rõ ràng: Nam Sudan dẫn đầu với GDP bình quân đầu người khoảng 960 đô la. Tiếp theo là Burundi với 1.010, Cộng hòa Trung Phi với 1.310. Nếu bạn tiếp tục xuống danh sách, sẽ gặp Malawi, Mozambique, Somalia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Liberia, Yemen và Madagascar. Những quốc gia này có thu nhập trung bình hàng năm cực kỳ thấp.

Điều đáng chú ý là phần lớn nằm ở Châu Phi Hạ Sahara, bên cạnh các khu vực bị xung đột kéo dài. Và lúc này bạn bắt đầu hiểu mô hình. Nội chiến, đảo chính, bạo lực liên tục — tất cả những điều này làm yếu đi các thể chế, đẩy lùi đầu tư, phá hủy phần nhỏ hạ tầng còn lại. Ở Nam Sudan, dù có dầu mỏ, bất ổn chính trị ngăn cản của cải này đến tay những người cần.

Một vấn đề cấu trúc khác là thiếu đa dạng hóa kinh tế. Nhiều quốc gia này phụ thuộc vào nông nghiệp tự cung tự cấp hoặc xuất khẩu hàng hóa sơ cấp mà không có ngành công nghiệp mạnh hoặc lĩnh vực dịch vụ phát triển. Khi giá một hàng hóa giảm trên thị trường quốc tế, toàn bộ nền kinh tế bị ảnh hưởng. Đó là một điểm yếu cố hữu.

Giáo dục và y tế cũng bị bỏ lại phía sau. Tiếp cận hạn chế làm giảm năng suất của dân số và ảnh hưởng đến tăng trưởng dài hạn. Và còn nữa: khi dân số tăng nhanh hơn nền kinh tế, GDP bình quân đầu người đứng yên hoặc giảm, ngay cả khi tổng GDP tăng. Đó là một vòng luẩn quẩn khó phá vỡ.

Lấy Mozambique làm ví dụ: có tiềm năng năng lượng và khoáng sản, nhưng sống chung với đói nghèo cấu trúc và xung đột khu vực. Somalia đã trải qua hàng thập kỷ nội chiến và đến nay vẫn thiếu các thể chế nhà nước vững chắc. Madagascar, dù có tiềm năng nông nghiệp và du lịch, vẫn gặp khó khăn do bất ổn chính trị.

Yemen là trường hợp đặc biệt vì là quốc gia duy nhất ngoài châu Phi trong bảng xếp hạng các nền kinh tế có GDP thấp nhất thế giới — đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất hành tinh do nội chiến bắt đầu từ năm 2014.

Nhìn vào những dữ liệu này không chỉ là tò mò về kinh tế. Nó phản ánh cách các xung đột, sự yếu kém của thể chế và thiếu đầu tư cấu trúc làm ảnh hưởng đến phát triển dài hạn. Hiểu rõ thực tế kinh tế toàn cầu — bao gồm các quốc gia trong tình trạng nghiêm trọng nhất — giúp nhận diện rủi ro và chu kỳ rõ ràng hơn. Đối với những người theo dõi thị trường, những bối cảnh này rất quan trọng khi đánh giá rủi ro và cơ hội.